Deutsch – iranischer Beziehung;
Von den Jubelpersern 1967 zu den politischen Bühnen des Jahres 2026
Deutsch – فارسی
Deutschland, Iran und die Wiederholung einer historischen Verantwortung
Wer spricht für das iranische Volk? Wer erhält politische Anerkennung? Und wann wird Solidarität mit Freiheit zur geopolitischen Interessenpolitik?
Die Geschichte wiederholt sich nicht immer in derselben Form. Manchmal verändert sie lediglich ihre Kulissen, ihre Akteure und ihre politischen Instrumente.
Deutschland sollte deshalb einen kritischen Blick auf seine eigene Geschichte werfen, wenn es heute um die politische Zukunft des Iran geht.
1967: Als die Jubelperser auf den Straßen Berlins standen
Am 2. Juni 1967 besuchte der iranische Schah Mohammad Reza Pahlavi West-Berlin. Während seines Staatsbesuchs demonstrierten iranische Oppositionelle und deutsche Studenten gegen die Diktatur des Schahs.
Auf der anderen Seite standen die sogenannten „Jubelperser“: Anhänger des Schahs, die teilweise mit Holzlatten und Gewalt gegen die Demonstrierenden vorgingen. Die Polizei versagte in entscheidenden Situationen beim Schutz der Demonstranten.
Am Ende dieses Tages wurde der Student Benno Ohnesorg von einem Polizisten erschossen.
Dieser Tod wurde zu einem Symbol für das Versagen staatlicher Institutionen und für die Gefahren einer Politik, die autoritären Machtverhältnissen mehr Aufmerksamkeit und Schutz gewährt als demokratischem Protest.
Die Frage, die uns heute beschäftigen sollte, lautet: Haben wir aus dieser Geschichte wirklich gelernt?
1978/79: Der Schah, der Kalte Krieg und der politische Umbruch
Im Juli 1978 fand der G7-Gipfel in Bonn statt. Wenige Monate später geriet das Schah-Regime endgültig in eine existenzielle Krise. Im Januar 1979 verließ der Schah den Iran.
Es wäre historisch nicht haltbar, den G7-Gipfel als Ursache oder Planungstreffen für den Sturz des Schahs darzustellen, jedoch wurde der Staatschef Frankreichs 1979 beauftragt mit den Schah Widersacher, der in Frankreich Asyl bekam Kontakt aufzunehmen, die Sympathie der westlichen Ländern zu einem Machtwechsel im Iran Preis zu geben, wohlwissend , dass die iranische Revolution auch ihre eigene gesellschaftliche, religiöse und politische Ursachen verschuldet war.
Doch der internationale Kontext des Kalten Krieges darf nicht ausgeblendet werden.
Die westlichen Staaten betrachteten den Iran nicht allein durch die Perspektive demokratischer Selbstbestimmung, sondern auch durch die strategische Brille ihrer geopolitischen Interessen.
Im Dezember 1979 marschierte die Sowjetunion in Afghanistan ein. Die Angst vor einer weiteren sowjetischen Expansion prägte die westliche Politik. In den folgenden Jahren unterstützten die USA und ihre Verbündeten islamistische Mudschaheddin in Afghanistan, auch die Religiöse Führer komyni im iran gehörte dazu
Das ist ein historischer Zusammenhang, der zeigt, wie schnell geopolitische Interessen zur Unterstützung politischer Kräfte führen können, deren langfristige Folgen kaum kontrollierbar sind.
Die Geschichte des Iran und Afghanistans darf dabei nicht miteinander gleichgesetzt werden. Aber beide Beispiele mahnen zur Vorsicht gegenüber einer Außenpolitik, die kurzfristige strategische Vorteile über demokratische und gesellschaftliche Folgen stellt.
2026: Eine Preisverleihung und die Frage der politischen Repräsentation
Heute erleben wir eine neue politische Konstellation.
Die FDP-nahe Friedrich-Naumann-Stiftung für die Freiheit verleiht ihren Freiheitspreis dem iranischen Volk. Reza Pahlavi, der Sohn des letzten Schahs, nimmt die Auszeichnung stellvertretend entgegen.
Die Stiftung betont, dass nicht er persönlich, sondern das iranische Volk ausgezeichnet werde.
Das ist eine politische Entscheidung, die selbstverständlich im Rahmen der Meinungs- und Vereinigungsfreiheit möglich sein mag, wie die real existierenden westliche Demokratie den politischen Zynismus bestimmt.
Aber sie wirft eine grundlegende demokratische Frage auf:
Wer hat das Recht, stellvertretend für ein ganzes Volk aufzutreten?
Der Iran besteht nicht nur aus Monarchisten und Anhängern der Familie Pahlavi. Es gibt Republikaner, Liberale, Sozialisten, Gewerkschafter, Frauenrechtsaktivistinnen, Studenten, ethnische Minderheiten und viele andere oppositionelle Gruppen.
Viele Menschen haben gegen die Islamische Republik gekämpft, ohne deshalb die Rückkehr der Monarchie zu wollen.
Eine demokratische Zukunft des Iran darf nicht bereits vorweggenommen werden, indem eine einzelne Exilfigur symbolisch zum Vertreter eines ganzen Volkes gemacht wird.
Die Freiheit der Iraner muss größer sein als die politische Zukunft einer einzelnen Familie.
Die neuen Jubelperser?
Hier beginnt die unbequeme historische Analogie.
1967 wurden auf deutschem Boden Anhänger des Schahs politisch sichtbar, während seine Gegner mit Gewalt konfrontiert wurden.
2026 erleben wir erneut, wie Deutschland zu einer Bühne für unterschiedliche politische Vorstellungen über die Zukunft des Iran wird.
Die entscheidende Frage ist nicht, ob Menschen für Reza Pahlavi demonstrieren dürfen. Natürlich dürfen sie das. Ebenso müssen Menschen demonstrieren dürfen, die eine Republik, eine säkulare Demokratie oder andere politische Modelle fordern.
Problematisch wird es, wenn politische Institutionen, Stiftungen und öffentliche Veranstaltungen den Eindruck vermitteln, eine bestimmte politische Richtung besitze bereits die Legitimation, für das iranische Volk zu sprechen.
Auch die Finanzierung und Organisation von Demonstrationen verdient Transparenz. Wer organisiert, wer finanziert und mit welchen politischen Zielen? Das sind legitime journalistische Fragen, die leider in der diasporischen Nischen unsichtbar bleiben
Demokratische Solidarität darf nicht mit politischer Inszenierung verwechselt werden.
Die internationale Vernetzung politischer Interessen
Auch die Auszeichnung des argentinischen Präsidenten Javier Milei durch die Hayek-Gesellschaft und die internationalen Kontakte liberaler und libertärer politischer Netzwerke gehören in eine breitere politische Betrachtung.
Es ist legitim, die ideologischen und institutionellen Verbindungen solcher Netzwerke zu untersuchen.
Der deutsch iranischen Abgeordnete in FDP ist auch keine Rechtfertigung der Preisverleihungen. Er ist ein Monarchist , kann auch bleiben, jedoch nicht iranisches Volk zu denunzieren.
Gerade deshalb braucht es unabhängigen Journalismus, Transparenz und eine kritische Öffentlichkeit.
Deutschlands Verantwortung
Deutschland hat eine besondere historische Verantwortung gegenüber demokratischen Bewegungen und Menschen, die gegen Unterdrückung kämpfen.
Diese Verantwortung bedeutet jedoch nicht, dass deutsche Parteien oder Stiftungen bestimmen dürfen, welche politische Zukunft für ein anderes Land die richtige ist.
Wer Freiheit ernst nimmt, muss auch die Freiheit akzeptieren, dass sich ein Volk gegen die Rückkehr einer Monarchie entscheiden könnte.
Wer Demokratie unterstützt, muss auch jene Oppositionellen respektieren, die nicht in das geopolitische oder ideologische Weltbild westlicher Entscheidungsträger passen.
Und wer sich auf die Menschenrechte beruft, darf nicht vergessen, dass diese Rechte auch für politische Gegner gelten.
Schluss: Die Geschichte darf nicht zur Kulisse werden
Der 2. Juni 1967 sollte in Deutschland nicht nur als ein historisches Datum der Studentenbewegung in Erinnerung bleiben. Er sollte auch eine Warnung sein: Die politische Inszenierung von Zustimmung zu einem autoritären Regime kann die demokratische Öffentlichkeit beschädigen.
Heute geht es nicht darum, Reza Pahlavi pauschal zu verurteilen oder seine Anhänger zu delegitimieren. Es geht darum, die politische Vielfalt des iranischen Volkes zu respektieren.
Die Zukunft des Iran gehört weder dem Schah noch den Mullahs, weder deutschen Stiftungen noch amerikanischen Präsidenten oder geopolitischen Strategen.
Sie gehört den Menschen im Iran.
Deutschland sollte nicht erneut zum Schauplatz einer politischen Stellvertreterauseinandersetzung werden. Es sollte ein Ort sein, an dem alle demokratischen Stimmen des Iran gleichberechtigt gehört werden.
Denn die entscheidende Lehre aus dem Jahr 1967 lautet:
Wer Freiheit wirklich verteidigt, darf nicht nur jene unterstützen, die den eigenen politischen Vorstellungen entsprechen. Er muss auch das Recht anderer verteidigen, eine andere Zukunft zu wählen.
Der Text stammt von Ali Fathi, der zur Gruppe „Splitter im Exil“ gehört.
فارسی
روابط آلمان و ایران؛
از «ژوبلپرسرها» (پهلویچیهای) ۱۹۶۷ تا صحنههای سیاسی سال ۲۰۲۶
آلمان، ایران و تکرار یک مسئولیت تاریخی
چه کسی به نمایندگی از مردم ایران سخن میگوید؟ چه کسی از مشروعیت و رسمیت سیاسی برخوردار میشود؟ و چه زمانی همبستگی با آزادی، به سیاستورزیِ مبتنی بر منافع ژئوپلیتیک تبدیل میگردد؟
.تاریخ همواره به یک شکل تکرار نمیشود؛ گاهی تنها صحنهها، بازیگران و ابزارهای سیاسی خود را تغییر میدهد.
.از اینرو، وقتی امروز سخن از آینده سیاسی ایران به میان میآید، آلمان باید نگاهی انتقادی به تاریخ خود بیندازد.
۱۹۶۷: زمانی که «ژوبلپرسرها» در خیابانهای برلین بودند
در ۲ ژوئن ۱۹۶۷، محمدرضا شاه پهلوی، پادشاه ایران، از برلین غربی بازدید کرد. در جریان این سفر رسمی، مخالفان ..ایرانی و دانشجویان آلمانی علیه دیکتاتوری شاه دست به تظاهرات زدند.
در سمت دیگر، بهاصطلاح «ژوبلپرسرها» (سیاهیلشکرهای طرفدار شاه) قرار داشتند؛ حامیان شاه که در مواردی با چماقهای چوبی و خشونت به معترضان حملهور شدند. پلیس آلمان نیز در لحظات تعیینکننده، در حفاظت از معترضان .ناکام ماند.
در پایان آن روز، دانشجویی به نام «بنو اونسورگ» به دست یک پلیس به تیر مستقیم کشته شد.
این مرگ به نمادی از ناکارآمدی نهادهای دولتی و خطرات سیاستی تبدیل شد که به مناسبات قدرت استبدادی، توجه و حمایت بیشتری نسبت به اعتراضات دمکراتیک معطوف میکرد.
سؤالی که امروز باید ذهن ما را به خود مشغول کند این است: آیا ما واقعاً از این تاریخ درس گرفتهایم؟
۱۹۷۸/۷۹: شاه، جنگ سرد و تحولات سیاسی
در ژوئیه ۱۹۷۸، اجلاس سران G7 (هفت کشور صنعتی) در بن برگزار شد. چند ماه بعد، رژیم شاه در نهایت وارد یک بحران موجودیتی شد و در ژانویه ۱۹۷۹، شاه ایران را ترک کرد.
از نظر تاریخی درست نیست که اجلاس G7 را بهعنوان علت یا نشست برنامهریزی برای سرنگونی شاه معرفی کنیم؛ با این حال، در سال ۱۹۷۹ رئیسجمهور فرانسه ماموریت یافت تا با مخالف شاه که در فرانسه پناهندگی گرفته بود ارتباط برقرار کند و تمایل کشورهای غربی را برای تغییر قدرت در ایران آشکار سازد؛ آن هم با علم به اینکه انقلاب ایران ریشهها و علل اجتماعی، مذهبی و سیاسی خود را داشت.
اما نباید بافت و زمینه بینالمللیِ «جنگ سرد» را از نظر دور داشت.
کشورهای غربی به ایران تنها از زاویه حق تعیین سرنوشت دمکراتیک نگاه نمیکردند، بلکه به آن از عینک استراتژیکِ منافع ژئوپلیتیک خود مینگریستند.
در دسامبر ۱۹۷۹، اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان تجاوز کرد. ترس از گسترش بیشتر نفوذ شوروی، سیاست غربیها را شکل داد. در سالهای بعد، ایالات متحده و متحدانش از مجاهدین اسلامگرا در افغانستان حمایت کردند؛ رهبران مذهبی (از جمله خمینی) در ایران نیز در همین چارچوب میگنجیدند.
این یک پیوند تاریخی است که نشان میدهد منافع ژئوپلیتیک چگونه میتوانند بهسرعت به حمایت از نیروهای سیاسی منجر شوند، بدون آنکه پیامدهای بلندمدت آن قابل کنترل باشند.
البته نباید تاریخ ایران و افغانستان را یکسان دانست؛ اما هر دو نمونه هشدار میدهند که باید در برابر سیاست خارجیای که منافع استراتژیک کوتاهمدت را بر پیامدهای دمکراتیک و اجتماعی ترجیح میدهد، هوشیار بود.
۲۰۲۶: یک مراسم اهدای جایزه و مسئله نمایندگی سیاسی
امروز ما شاهد یک پیکربندی سیاسی جدید هستیم.
بنیاد «فریدریش ناومان برای آزادی» (وابسته به حزب لیبرال آلمان – FDP)، «جایزه آزادی» خود را به مردم ایران اهداء میکند. رضا پهلوی، فرزند آخرین شاه ایران، این جایزه را به نمایندگی دریافت میکند.
این بنیاد تأکید میکند که جایزه به شخص او اعطاء نمیشود، بلکه به مردم ایران تعلق دارد.
این یک تصمیم سیاسی است که البته در چارچوب آزادی بیان و آزادی تشکلها امکانپذیر است؛ درست همانطور که دمکراسیهای واقعی موجود در غرب، بدگمانی و بدبینی سیاسی را رقم میزنند.
اما این رویداد یک پرسش بنیادی دمکراتیک را مطرح میکند:
چه کسی حق دارد به نمایندگی از یک ملت کامل ظاهر شود؟
ایران تنها از مشروطهخواهان و حامیان خاندان پهلوی تشکیل نشده است. در ایران جمهوریخواهان، لیبرالها، سوسیالیستها، فعالان سندیکایی، فعالان حقوق زنان، دانشجویان، اقلیتهای قومی و گروههای اپوزیسیون متعدد دیگری وجود دارند.
بسیاری از مردم علیه جمهوری اسلامی مبارزه کردهاند بدون آنکه خواستار بازگشت سلطنت باشند.
نباید با نمادسازی از یک چهره منفرد تبعیدی بهعنوان نماینده یک ملت، آینده دمکراتیک ایران را پیشاپیش مصادره کرد.
آزادی ایرانیان باید بزرگتر و فراگیرتر از آینده سیاسی یک خاندان منفرد باشد.
«ژوبلپرسرها»ی جدید؟
در اینجا تشابه تاریخیِ ناخوشایند آغاز میشود.
در سال ۱۹۶۷، حامیان شاه در خاک آلمان نمود سیاسی یافتند، در حالی که مخالفان او با خشونت مواجه شدند.
در سال ۲۰۲۶، ما بار دیگر شاهد آن هستیم که آلمان به صحنهای برای دیدگاههای مختلف سیاسی درباره آینده ایران تبدیل میشود.
مسئله اصلی این نیست که آیا مردم اجازه دارند به نفع رضا پهلوی تظاهرات کنند یا خیر. مسلماً آنها این حق را دارند. به همان اندازه، کسانی که خواهان جمهوری، دمکراسی سکولار یا سایر الگوهای سیاسی هستند نیز باید اجازه تظاهرات داشته باشند.
مشکل زمانی آغاز میشود که نهادهای سیاسی، بنیادها و رویدادهای عمومی این رویکرد و برداشت را ایجاد میکنند که گویا یک جریان سیاسی خاص پیشاپیش مشروعیت سخن گفتن از طرف مردم ایران را به دست آورده است.
همچنین تامین مالی و سازماندهی تظاهرات نیازمند شفافیت است. چه کسی سازماندهی میکند، چه کسی تامین مالی میکند و با چه اهداف سیاسی؟ اینها پرسشهای روزنامهنگارانه مشروعی هستند که متأسفانه در لایهها و حاشیههای دیاسپورا نادیده و ناپیدا باقی میمانند.
همبستگی دمکراتیک را نباید با نمایشگری و صحنهسازی سیاسی اشتباه گرفت.
شبکهسازی بینالمللیِ منافع سیاسی
تقدیر «جمعیت هایک» از «خاویر میلی»، رئیسجمهور آرژانتین، و ارتباطات بینالمللی شبکههای سیاسی لیبرال و لیبرتارین نیز در چارچوب یک بررسی سیاسی گستردهتر میگنجد.
بررسی پیوندهای ایدئولوژیک و نهادیِ چنین شبکههایی کاملاً مشروع و بجاست.
حضور نماینده ایرانیتبار در حزب FDP آلمان نیز دلیلی بر توجیه این اهدای جوایز نیست. او یک سلطنتطلب است و میتواند چنین بماند، اما حق ندارد ملت ایران را تخریب یا تحقیر کند.
به همین دلیل است که ما بیش از هر زمان به روزنامهنگاری مستقل، شفافیت و یک افکار عمومیِ نقاد نیاز داریم.
مسئولیت آلمان
آلمان مسئولیت تاریخی ویژهای در قبال جنبشهای دمکراتیک و افرادی دارد که علیه سرکوب مبارزه میکنند.
با این حال، این مسئولیت به معنای آن نیست که احزاب یا بنیادهای آلمانی اجازه داشته باشند تعیین کنند کدام آینده سیاسی برای کشوری دیگر درست است.
کسی که آزادی را جدی میگیرد، باید این آزادی را نیز بپذیرد که ممکن است یک ملت علیه بازگشت سلطنت تصمیم بگیرد.
کسی که از دمکراسی حمایت میکند، باید به آن دسته از مخالفانی که در چارچوب نگرش ژئوپلیتیک یا ایدئولوژیک تصمیمگیرندگان غربی نمیگنجند نیز احترام بگذارد.
و کسی که به حقوق بشر استناد میکند، نباید فراموش کند که این حقوق شامل حال مخالفان سیاسی نیز میشود.
نتیجهگیری: تاریخ نباید به یک دکور و سیاهیلشکر تبدیل شود
۲ ژوئن ۱۹۶۷ در آلمان نباید تنها بهعنوان یک تاریخ یادبود برای جنبش دانشجویی در یادها بماند. این روز باید یک هشدار باشد: نمایش سیاسیِ ابراز تمایل به یک رژیم استبدادی میتواند به افکار عمومیِ دمکراتیک آسیب بزند.
امروز سخن بر سر محکوم کردن کلیِ رضا پهلوی یا سلب مشروعیت از حامیان او نیست؛ بلکه سخن بر سر احترام به تنوع سیاسی مردم ایران است.
آینده ایران نه به شاه تعلق دارد و نه به ملاها؛ نه به بنیادهای آلمانی، نه به رؤسای جمهور آمریکا و نه به استراتژیستهای ژئوپلیتیک.
آینده ایران متعلق به مردم ایران است.
آلمان نباید بار دیگر به میدان یک منازعه نیابتی و سیاسی تبدیل شود. آلمان باید جایی باشد که در آن همه صداهای دمکراتیک ایران به یک اندازه و برابر شنیده شوند.
چرا که درس تعیینکننده سال ۱۹۶۷ این است:
کسی که واقعاً از آزادی دفاع میکند، نباید تنها از کسانی حمایت کند که با ایدههای سیاسی خودش همخوانی دارند؛ او باید از حق دیگران برای انتخاب آیندهای متفاوت نیز دفاع کند.
Du muss angemeldet sein, um einen Kommentar zu veröffentlichen.